|
بسم الله الرحمن الرحيم
آشنايى با
مركز تحقيقات علمى مجمع جهانى تقريب مذاهب
اسلامى
پيشگفتار
روشن است كه مسئله تقريب ميان مذاهب اسلامى و يگانه شدن صفوف
مسلمانان در مقابل دشمنان اسلام از آرزوهايى است كه تمام مصلحانى كه در دنياى اسلام
ظاهر شدند آرزوى آن را داشته اند ، و در اين ميان گستردگى مسئوليت متوليان امور
مسلمين بر كسى پوشيده نيست ، همچنين است نقشى كه حكومتهاى اسلامى در ايجاد برادرى و
همزيستى ميان افراد مذاهب اسلامى با گرايشهاى مختلف ايفا مىكنند ، و لازم است كه از
بروز تعصبات مذهبى با ايجاد محدوديتها جلوگيرى نمايند ، و در راستاى مصالح مسلمانان
گام بردارند. ترديدى نيست كه ارايه الگويى ناب از اسلام نياز به هميارى و همكارى دانشمندان مذاهب مختلف دارد اگرچه بعضى از متفكران ،
رهبران و دانشمندان تلاشهاى خوبى در اين راه داشته اند . چنانكه در قرن اول و حتى
قرن ششم هجرى شاهد تلاش فكرى گسترده اى ميان علما و راويان حديث از مذاهب گوناگون
بوده ايم . در آن زمان مناظرات علمى مختلفى روى داده است و روش و تحقيقات علمى بر
ديگر احساسات و جريانات غالب بوده است چنانكه مىبينيم با وجود اختلاف در مذهب بعضى
از بعض ديگر علوم را فرا مىگرفتند.
عده اى گمان كرده اند هدف از تقريب مذاهب
اسلامى اين است كه همه مسلمانان دست از مذاهب مختلف خودشان كشيده و تحت يك مذهب
واحد در آيند يا معنى اين حركت اين است كه عده اى از مسلمانان از اعتقادات خويش دست
برداشته وارد مذهب ديگرى و اعتقادات جديدى شوند .
اما هدف اصلى و حقيقى كه ما
را بر آن داشت تا ديگران را نيز بدان دعوت نماييم اين است كه تمام مسلمانان را به
اوامر خداوند فراخوانده و بخواهيم كه به ريسمان الهى چنگ زنند ، و روح دوستى و
برادرى و مودت زنده گردد ، و از تهمت هاى ناروا نسبت به هم از قبيل كفر و شرك دست
بردارند .
اوايل قرن ميلادى حاضر مصلحانى ظاهر شدند كه
مردم را به وحدت فرا مىخواندند از قبيل سيد جمال الدين اسد آبادى مشهور به افغانى و
شيخ محمد عبده ، و همچنين شيخ محمد حسين كاشف الغطاء ، و شيخ عبد المجيد سليم ، و
شيح محمود شلتوت و شيخ محمد تقى قمى و عّده زيادى ديگر از علما و انديشمندان ،
اينان خود را موظف مىدانستند مسايلى را كه خدشه به مقدسات مى زند دامن نزنند
.
شيخ محمد تقى قمّى براى تحقق اين هدف به كشورهاى مختلفى مسافرت كرده يكى از
اين كشورها مصر است ، كه مىدانيم جامع الازهر پايگاه علماى اسلام و محل اجتماع
بزرگان اهل سنت و جماعت است ، ايشان تمام بزرگان را به تقريب دعوت نمود و انديشه
هايش را براى آنان بيان كرد ، همه را به وحدت كلمه فرا خواند ، عده اى اين فراخوانى
را اجابت نمودند كسانى كه اگر چه مذاهب مختلفى دارند اما خداوند به آنان سعه صدر
عنايت كرده است .
حاصل اين تبادل انديشه قوى ايجاد مركزى در قاهره شد به نام
«دار التقريب بين المذاهب الاسلاميه» و همچنين انتشار مجله «رساله الاسلام» كه
اولين شماره آن در ربيع الاول 1368 هجرى قمرى ـ يناير 1949 نشر
يافت. و تا ماه مبارك رمضان 1392 ـ اكتبر 1972 ادامه يافت ، اين مجله مقالات علمى
ارزشمندى داشت ، و موجب شناسايى شخصيت هاى علمى از مذاهب مختلف گرديد .
ديگر از
كتابهايى كه اين مركز به تصحيح و چاپ آن همت گمارد كتاب «مجمع البيان لعلوم القرآن»
تأليف شيخ بزرگوار ، امين الاسلام ابى على ، الفضل بن الحسن الطبرسى از بزرگان علما
و مفسرين قرن ششم است . شيخ جامع الازهر عبد المجيد سليم در آن زمان اين كتاب را
چنين معرفى نمود : «كتابى است گرانسنگ ، ارزشمند ، پربار ، و بسيار سودمند ، و فكر
نكنيد كه اينها را براى مبالغه گفته ام اين كتاب يكى از مهمترين كتابهاى مرجع
تفسيرى و علوم قرآن است» .
اين كتاب تحت نظارت هياتى از علما
و محققين در اوايل نيمه دوم قرن حاضر انتشار يافت .
آن گاه شيخ محمود شلتوت شيخ
جامع الازهر مصر حكمى صادر كرد كه مىتوان به تمام مذاهب از جمله مذهب اهل بيت
(عليهم السلام) مراجعه كرد در فتوى مؤرخ 17 ربيع الاول سال 1378 هجرى قمرى ايشان
آمده است كه : «اسلام تقليد از مذهب خاصى را واجب نكرده است ، بلكه مىگوييم هر
مسلمانى حق دارد در احكام خود از هر مذهبى كه صحت آن بين مردم رواج و احكام آنها در
كتابهاى ويژه ، تدوين يافته تقليد نمايد ، و هر كس مىتواند از يك مذهب اسلامى خارج
و به مذهب ديگر اسلامى بپيوندد و هيچ مشكلى ندارد ، مذهب جعفرى كه به شيعه دوازده
امامى شهرت يافته از جمله مذاهبى است كه تعبد به آن مثل بقيه مذاهب اهل سنت جايز
است ، و سزاوار است كه مسلمانان اين را بدانند ، واز تعصب جاهلى رها گردند ، شريعت
اسلامى اختصاص به مذهب خاصى ندارد ، و به يك مذهب خلاصه نمىشود ، همگى اينان تلاش
مىكنند كه اعمالشان مورد قبول خداوند تعالى قرار گيرد ، و تمام كسانى كه خود مجتهد
و صاحب نظر در مسايل دينى نيستند مىتوانند از آنان تقليد نمايند ، و بر اساس نظريات
فقهى آنان عمل نمايند ، و هيچ فرقى هم در اين مسئله بين معاملات و عبادات نيست» .
اين فراخوانى رنگ يك مكتب فكرى به خود گرفت
، كه بر اساس بحث و پژوهش علمى استوار است ، و تكيه گاه و مستند آن كتاب خداى متعال
و سنت رسول اكرم صلي الله عليه وآله وسلم است . بدون توجه به اينكه چه كسى از
بزرگان يا مراكز اين سخن را ميگويند .
بعد از پيروزى انقلاب اسلامى در ايران
رهبر انقلاب و دانشمندان و صاحب نظران در وحدت مسلمانان تأكيد كردند در اين راه
تلاش وسيعى صورت گرفت آن يار سفر كرده امت مسلمان و بنيان گزار انقلاب اسلامى حضرت
امام خمينى (قدس سره) مكرر بر اين امر تأكيد داشتند ، اين تلاشهاى گسترده باميوه
هاى مفيدى به ثمر نشست ، و از خود آثار با بركتى بر جاى گذاشت .
|
